Tandem Milieu- en natuurverenigingen voor duurzaam lokaal milieubeleid foto

Derde milieutrefdag op 4 juni 2009 - Hendrik Consciencegebouw Brussel

Op de Wereldtop over Duurzame Ontwikkeling van Johannesburg in 2002 verbonden wereldleiders zich er toe om de snelheid waarmee de biodiversiteit afneemt tegen 2010 aanzienlijk te laten dalen. De Europese landen gingen nog verder en willen de achteruitgang van de biodiversiteit stoppen tegen 2010. Dit is de Countdown 2010-doelstelling. Om deze internationale verbintenissen na te komen werd op Belgisch niveau een Nationale Biodiversiteitsstrategie 2006-2016 opgesteld. Voor de uitvoering van deze strategie zijn acties op lokaal niveau echter vaak cruciaal.

Om deze doelstelling te behalen werd daarom in 2004 de Europese Countdown 2010-campagne gestart. Deze campagne probeert op lokaal niveau initiatieven rond biodiversiteit te stimuleren. Gemeenten kunnen hierbij een belangrijke rol spelen. Enerzijds krijgen zij via hun verschillende bevoegdheden te maken met de inrichting en beheer van de openbare ruimte en anderzijds hebben zij een centrale positie door het contact dat zij onderhouden met burgers, lokale organisaties, waterschappen en provincies. Samen met andere partners zijn er voor de gemeente tal van mogelijkheden om mee te werken aan het behoud van de biodiversiteit.

In 2009 besteedde de Milieutrefdag voor lokale besturen en verenigingen daarom extra aandacht aan acties die gemeenten samen met lokale verenigingen kunnen opzetten om hun steentje bij te dragen aan het behoud van de biodiversiteit. Daarnaast werden echter ook workshops gegeven rond andere thema’s van de samenwerkingsovereenkomst zoals energie, duurzaam productgebruik, mobiliteit en duurzame ontwikkeling.

Het programma zag er als volgt uit:

Plenair gedeelte

Verwelkoming en inleiding, Danny Jacobs, directeur BBL

Danny Jacobs heette iedereen hartelijk welkom op de derde trefdag voor lokale besturen en verenigingen en zette trefdag 2009 in gang. Hij uitte zijn tevredenheid over de goede samenwerking tussen Tandem, SLA21, VVSG, de provincies en LNE en haalde ook de mogelijkheden binnen de huidige samenwerkingsoverkomst aan.

Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers, Myriam Dumortier, coördinator natuurrapport INBO

Aan de hand van een duidelijke diavoorstelling bezorgde Myriam Dumortier, coördinator natuurrapport INBO, ons een duidelijk overzicht van de huidige stand van zaken inzake biodiversiteit in Vlaanderen. Deze cijfers zijn spijtig genoeg niet te verkrijgen voor het lokaal niveau. Blijkbaar is er een homogenisering van de natuur en een verlies aan biodiversiteit. Problemen zoals versnippering van bos- en natuurgebieden, vermesting, de impact van uitheemse soorten en klimaatverandering kwamen hier als bedreigende factoren uitgebreid aan bod. Er werd afgesloten met een oproep aan lokale overheden om hier een daadkrachtig antwoord op te geven door werk te maken van de 2010-doelstelling.

Werk mee aan biodiversiteit, Walter Roggeman, voorzitter Natuurpunt vzw

Walter Roggeman uit zijn bezorgdheid over het waarschijnlijk niet halen van de Countdown 2010 doelstelling, maar tegelijkertijd zegt hij dat er op lokaal niveau wel al veel acties opgezet zijn die voor een soort of populatie het verschil kunnen maken. Een mooi voorbeeld hiervan is het verhaal van de kerkuil. Dergelijke acties komen vanuit individuen, verenigingen of overheden,maar steeds meer wordt er ook samengewerkt. Walter Roggeman benadrukt ook het belang van communicatie rond deze lokale initiatieven en de sensibiliserende werking ervan. Hier is de voorbeeldfunctie van de gemeente belangrijk. Als de gemeente iets onderneemt dan wordt het door een groot deel van de inwoners gezien. En als de gemeente iets schrijft dan wordt het door een groot deel van de inwoners gelezen. Tot slot roept Walter Roggeman de lokale besturen op om van het biodiversiteitsjaar 2010 maximaal gebruik te maken om rond biodiversiteit te werken en te communiceren.

Gemeenten zetten zich in voor meer natuur in Vlaanderen, Alex Verhoeven, coördinator en stafmedewerker milieu VVSG

Alex Verhoeven geeft aan dat het lokale milieubeleid zich niet mag beperken tot een aantal losstaande maatregelen bvb rond energiebesparing, maar dat het belangrijk is dat duurzame ontwikkeling breder wordt gezien. Energiemaatregelen kunnen wel degelijk bijdragen aan het behoud van biodiversiteit.Verder stipt hij ook aan dat natuur en het behoud van biodiversiteit een troef kunnen zijn voor regionale toeristische ontwikkeling en dus de lokale economie. Vooral voor landelijke gemeenten is dit van belang en de laatste jaren groeit dat besef hier ook.

 

Workshops

(klik op titel om de presentatie te downloaden)

1. Samenaankoop van dakisolatie en zonne-energie

Sprekers: Katrien Biesbroeck (VIBE), Steven Vanholme (Natuurpunt) en Lina Nurali (stad Antwerpen)

In heel wat gemeenten werden de voorbije maanden samenaankoop-acties georganiseerd. Tandempartner VIBE begeleidde groepen samenaankopers in enkele gemeenten. Katrien Biesbroeck licht de verschillende stappen toe die doorlopen worden, evenals de hulpmiddelen (bestekteksten e.d.) die via Tandem online ter beschikking gesteld worden. De stad Antwerpen rondt momenteel een samenaankoopproject af van dakisolatiematerialen. Natuurpunt werkt samen met een leverancier van zonnepanelen en probeert zo veel mogelijk Vlamingen te overtuigen om panelen te plaatsen. Natuurpunt wil gemeenten eveneens betrekken bij dit project.  

2. Behaag je gemeente

Sprekers: Riet Janssens – dienst beweging Velt vzw en Leen Dens – IOK

Behaag je gemeente is een actie die startte vanuit NJM, Velt en Natuurpunt met als doel het stimuleren van de aanplant van streekeigen plantgoed.  Ook op kleine schaal biedt de aanwezigheid van deze planten stapstenen voor inheemse fauna en flora.  Verschillende gemeenten namen deze behaagacties op in hun Gemeentelijk Natuurontwikkelingsplan.  De intercommunale IOK en de drienatuurverenigingen sloegen de handen in elkaar en gaandeweg groeide de actie uit tot een samenwerking die zich ondertussen uitstrekt over 22 Kempense gemeenten. Een actie die naast een sensibiliserend element zeker de verschraling van de natuur in Vlaanderen helpt te bestrijden.

3. Een natuurgebied in jouw gemeente

Sprekers: Annelore Nys (Natuurpunt); Peter Van Herp (gemeente Sint-Martens Latem)

Investeren in natuurgebied is essentieel voor de biodiversiteit. Zeker de zogenaamde ‘specialisten’, dit zijn planten of dieren die specifieke vereisten stellen aan hun omgeving, zijn vaak afhankelijk van deze gebieden voor hun overleving. Annelore Nys van Natuurpunt licht toe hoe de gemeente samen met een terrein beherende vereniging samen kan werken om natuurgebieden te verwerven, beheren en open te stellen en het publiek erbij te betrekken. De groenambtenaar van de gemeente Sint-Martens-Latem vertelt hoe zijn gemeente dit concreet aanpakte in de Latemse Meersen.

4. Duurzame Ontwikkeling: een intern veranderingsproces

Sprekers: Thomas Ducheyne (SLA21) en Benita Van Hurck (duurzaamheidambtenaar Lubbeek)

Thomas Ducheyne van SLA21 gaf een algemene omkadering over de geschiedenis en werking van LA21. Duurzame Ontwikkeling zou binnen alle ‘dimensies’ van de gemeente een veranderingsproces moeten inhouden. Transversaliteit, een holistische aanpak, investeren in een goed draagvlak en capaciteitsopbouw en aandacht is voor inspraak en participatie zijn hierbij de grote ankerpunten.

Als concreet voorbeeld kwam Benita Van Hurck, duurzaamheidambtenaar uit Lubbeek, vertellen dat het een noodzakelijke uitdaging is om als gemeente te zorgen voor een intern draagvlak. Een duurzaamheidambtenaar zou niet vanuit een milieudienst moeten werken, maar best vanuit een overkoepelende (staf)dienst. Om daadwerkelijk dan duurzame ontwikkeling te kunnen implementeren, moet er eerst ruimte voor worden gecreëerd. Om dit draagvlak te bevorderen start men best met een proces van interne kwaliteitszorg, zoals het nagaan van de tevredenheid bij het personeel,aanvullende opleidingen verzorgen, samenwerking en afstemming tussen de verschillende diensten, …

5. Onderteken een biodiversiteitscharter

Sprekers: Annelore Nys (Natuurpunt); Martine Vanbever (gemeente Lubbeek)

Natuurpunt vraagt de gemeenten om hun engagementen inzake biodiversiteitsbeleid kenbaar te maken via het biodiversiteitscharter. Dit is een krachtig en tegelijk zeer flexibel instrument om meer publieksaandacht te verwerven voor dit thema. Natuurpunt stelt een inventaris ter beschikking met 100 goede ideeën voor gemeentelijk beleid. Lubbeek is één van de eerste gemeenten die het charter ondertekende. De gemeente koos enkele soorten uit die dicht bij de mens leven en die tegelijk hoge eisen stellen aan hun biotoop. Door het ter beschikking stellen van nestkasten kon de gemeente veel bewoners enthousiast krijgen om een steentje bij te dragen. In de discussie werden tips uitgewisseld om meer draagvlak te creëren binnen de gemeentelijke politiek en administratie.

6. Jongeren betrekken bij de inrichting van speelzones/bossen

Sprekers: Eliza Romeijn-Peeters– Vereniging voor bos in Vlaanderen, Pieter Durinck, milieu-ambtenaar in Sint-Niklaas

Vandaag de dag is het niet vanzelfsprekend om in de vrije natuur te spelen. Natuurlijke speelruimte is immers schaars in het drukbebouwde Vlaanderen.  Vanuit de filosofie dat spelen in een natuurlijke omgeving niet alleen leuk en gezond is,maar de kinderen ook respect bijbrengt voor de natuur, worden er steeds meer speelzones ingericht.  Dit zijn speelruimtes met een uitgesproken natuurlijk karakter, die met doordachte en natuurlijke elementen kind- en speelvriendelijk worden ingericht.  Artificiële speeltuigen zijn hierbij uit den boze.  Bij de inrichting van zo’n speelzone gebruikten VBV en de stad Sint Niklaas het inspraakmodel waarbij de kinderen van meet af aan betrokken werden bij het proces. De verschillende stappen en eventuele knelpunten werden toegelicht. Die samenwerking resulteerde in een voorlopig (gedeeltelijk ingerichte) speelzone, waarbij de betrokkenheid van de lokale jeugd enorm groot is.

7. Ecodriving: optimaal rijden in je gemeente

Sprekers: Bert Bosmans (Ecolife), Erica Lemmens (duurzaamheidambtenaar Hasselt)

Bert Bosmans van Ecolife stelt het project Ecodriving voor en gaat hierbij in op de verschillende formules waarop Ecolife dit project aanbiedt, de kostprijs ervan en de voordelen die Ecodriving voor de gemeente kan bieden. Deze zitten hem immers niet alleen in een verlaagd brandstofverbruik en een verminderde CO2-uitstoot. De werknemers zitten ook minder gestresseerd achter het stuur en het aantal ongevallen daalt. Vervolgens lichte Erica Lemmens van de stad Hasselt toe waarom en hoe de stad Hasselt zich motiveerde om dit project uit te voeren.

8. Zonder is gezonder

Sprekers: Riet Janssens (Velt)

Riet Janssens gaf een algemene voorstelling over de werking van Velt en hun campagne ‘Zonder is gezonder’. Concreet kunnen gemeenten door Velt, met hun expertise rond gifvrij tuinieren, bijgestaan worden om plaatselijk sensibiliserende en educatieve campagnes op te zetten. Praktijkvoorbeelden en concrete acties kwamen uitgebreid aan bod. De  tuinbordjes ‘Zonder is gezonder’, dat door iedereen (ook niet-leden!) gratis kan worden opgevraagd, werd in het zonnetje gezet.

9. Aanmoedigen gebruik van bio-ecologische bouwmaterialen

Sprekers: Katrien Biesbroeck (VIBE), Hilde Palmans (gemeente Riemst)

De workshop werd aangevat met een intrigerende gedachte: over dertig jaar zal de milieu-impact van een nieuw gebouw vrijwel volledig bepaald worden door het materialengebruik (…want tegen dan zullen de energienormen wellicht heel streng geworden zijn). Reden dus om nu reeds aandacht te schenken aan dit thema. VIBE promoot het gebruik van hernieuwbare bouwmaterialen die na hun levensloop geen sporen nalaten en dus passen binnen de cradle-to-cradle benadering. Dergelijke materialen zijn bovendien vaak gezonder en scoren technisch goed. Via de Tandem website worden enkele modellenvan premiereglementen voor natuurverven, isolatiematerialen en FSC-hout ter beschikking gesteld. De gemeente Riemst ging hier actief mee aan de slag en organiseerde een week van het duurzaam bouwen. Toch heeft de premie vooralsnog weinig succes, en moet er nog gewerkt worden aan een goede communicatie.

10. Gemeenten in de bres voor een dier- of plantensoort

Sprekers: Steven Vanholme (Natuurpunt), Hein Lapauw (regionaal landschap Ijzer & Polder vzw)

Steven Vanholme van Natuurpunt legt uit waarom soortenbescherming zo belangrijk is en hoe de gemeente op lokaal niveau hier aan kan meewerken. Vaak kan met kleine acties reeds behoorlijk wat resultaat bereikt worden. Acties die zich specifiek richten op bepaalde soorten als vleermuizen of gierzwaluwen worden behandeld, maar ook meer gebiedsgerichte maatregelen als bermbeheer komen aan bod. Ook wordt ingegaan op de manieren waarop dergelijke acties aan het publiek kunnen bekend gemaakt worden en hoe de bevolking er enthousiast voor gemaakt kan worden.

Henk Lapauw van het regionaal landschap Ijzer & Polder licht het project “Buiten-gewone vogels” toe. Waarbij de rol van de verschillende partners uitgelegd wordt. De campagne is immers een samenwerkingsverband tussen de provincie, de lokale besturen en vrijwilligersorganisaties. Verder worden de diverse maatregelen voor de verschillende soorten (Kerkuil, Steenuil, Zwaluwen,Weidevogels) en de resultaten ervan voorgesteld.

11. Lokaal vorm geven aan duurzame ontwikkeling

Sprekers: Mike De Smet (Netwerk Duurzaam Leuven/BBL) en Katrijn Braeckman (programmaregisseur duurzame ontwikkeling, Stad Gent)

 

Hoe duurzame ontwikkeling concreet kan vorm krijgen op gemeentelijk vlak werd duidelijk via 2 concrete voorbeelden. Mike De Smet, vertegenwoordiger van Netwerk Duurzaam Leuven en medewerker van BBL gaf ons een stand van zaken over het open proces dat gaande is in de Stad Leuven. Concrete zaken zoals eerlijke-, bio- en streekhapjes tijdens de Week van de Smaak, een project rond energie en isoleren bij senioren, … allen zeer concrete acties hoe je samen met een lokaal bestuur tot een duurzamere samenleving kan komen.

 

Katrijn Braeckman, de programmaregisseur Duurzame Ontwikkeling uit de Stad Gent bracht dan weer haar verhaal uit een andere invalshoek. Zij zal proberen om alle diensten op elkaar af te stemmen, alle actoren (departementen, diensten, …) samenbrengen, betrekken en op elkaar afstemmen. Ook bestaande acties zullen verder worden uit gebouwd en ondersteund, het instrument de ‘duurzaamheidsspiegel’ wordt gebruikt, …

12. Isoleer je rijk!

Spreker: Dominic Van Clé – stafmedewerker Bouwen en Energie

Vanuit de vaststelling dat veel lokalen en kantinesv an verenigingen en gemeentes slecht of niet geïsoleerd zijn, ontstond het project ‘Isoleer je rijk’  Hierbij werkt de Tandempartner Dialoog vzw samen met lokale verenigingen en gemeentes om deze lokalen te isoleren en zo energie-efficiënt te maken.  Op die manier bekomt men meer energiebesparing, comfortverhoging en kostenbesparing. Daarnaast ontstaat er naast deze kwalitatieve voordelen ook een lokale, sociale dynamiek die de band tussen de verschillende partners versterkt. Zo werd in de stad Mechelen samen met de jeugdraad gewerkt aan een project rond het isoleren van jeugdlokalen. Vertrekkend van een energiescan werkte Dialoog vzw een advies uit, dat resulteerde in concrete verbeteringswerken.

13. De ecologische voetafdruk van jouw gemeente

Sprekers: Tim Schockaert (WWF), Katty Michielsen (duurzaamheidambtenaar Schoten)

De ‘ecolgische voetafdruk’ is een handig en dankbaar instrument om na te gaan wat het milieugebruik van iemand of een groep is. Tim Schockaert gaf een voorstelling van alle mogelijke manieren of dit instrument in de aandacht te zetten. Een interactieve infostand, calculatoren, … allerlei materiaal dat de burger over de streep kan trekken om stil te staan bij zijn gebruik.

Ook lokale besturen kunnen hier mee aan de slag, dat toonde Katty Michielsen aan met het voorbeeld uit de gemeente Schoten. Uit ervaring bleek dat de online calculator dient aangepast worden, maar Tim bevestigde onmiddellijk dat daar zal aan gewerkt worden. Bijna een jaar lang is de gemeente Schoten aan de slag met de Ecologische Voetafdruk. Een link op de gemeentelijke website, elke maand een aangepaste stand in de bibliotheek, …kortom voldoende mogelijkheden om de burger over de streep te trekken.

14. Een lokaal klimaatbeleid en energiesnoeiers

Sprekers: Bernard Govaert (BBL), Tine Van Rumst (Komosie), Gerda Flo ( Kortrijk)

Bernard Govaert stelt de historiek en de doelstellingen voor van het Lokale Kyotoprotocol. Verder legt hij de procedure voor ondertekening uit en gaat hij in op de engagementen die de gemeente hiermee neemt en geeft hij voorbeelden van de concrete invulling hiervan. Vervolgens legt Tine Van Rumst uit wat de energiesnoeiers en energiescans kunnen betekenen voor het lokaleklimaatbeleid en waar de mogelijkheden voor de lokale besturen liggen om met energiesnoeiers samen te werken. Gerda Flo licht de praktische ervaringen van de stad Kortrijk toe met zowel het lokale Kyotoprotocol als de energiesnoeiers.

15. Open ecotuinen in je gemeente

Sprekers: Katleen Verhaert (Velt), Frans De Smedt (lokale Velt-vrijwilliger Merchtem)

Een open tuinendag werkt als een magneet op het grote publiek. Op verschillende plaatsen werden reeds dergelijke dagen georganiseerd waarbij steevast vele honderden kijklustigen opdagen, mensen die voor klassieke milieuacties nauwelijks te mobiliseren vallen. Dit is dus een ideale formule om boodschappen - overigens op een bijzonder geloofwaardige manier - aan de man te brengen rond soortenbescherming, composteren, pesticidenvrij en biologisch tuinieren. Dat bewezen ook de gemeenten en Velt-afdelingen in Merchtem en Londerzeel, waarvan we een enthousiast relaas kregen.

16. Open een bezoekerscentrum in een natuurgebied

Sprekers: Annelore Nys – Natuurpunt en Filip van Sint-Truiden

Veel natuurgebieden hebben naast een natuurwaarde ook een belangrijke maatschappelijke waarde. Mensen zoeken en vinden ontspanning en inspiratie in de natuur.  Daarom moet die natuur gedeeltelijk toegankelijk zijn voor mensen.  Een drempelverlagende manier om dit te bereiken is het inrichten van een bezoekerscentrum aan de rand van zo’n natuurgebied.  Zo’n centrum brengt niet alleen de mensen dichter bij de natuur, maar ook de mensen bij elkaar daar het ook een versterking van het verenigingsleven met zich kan meebrengen. De samenwerking van die verenigingen versterkt dan weer het participatief beleid van het lokale bestuur. Een geslaagd voorbeeld daarvan is het bezoekerscentrum Natuur.huis ‘Aulenteer’ . Dit centrum heeft een sterke lokale verankering omdat er verschillende verenigingen gehuisvest zijn.  Dit creëert een groter draagvlak voor de natuur en een versterking van het verenigingsleven.  Daarnaast lichtte Filip ook een groot aantal lokale initiatieven toe die kwetsbare soorten beschermen zoals de veldleeuwerik of vleermuizen.


 
terug naar boven

Hoe scoort je gemeente ?

Publicaties

De tandemkoffer

De beste modellen en hulpmiddelen van de Tandempartners hebben we netjes verzameld in onze Tandemkoffer.